Lübnan’da bölgesel nüfuz mücadelesi kızışıyor
Katar enerji projeleriyle, Türkiye Trablus ve Akkar’daki temaslarıyla Lübnan’da görünürlüğünü artırırken, Bin Ferhan’ın ziyareti Suudi rejiminin ülkedeki etkisini koruma mesajı olarak değerlendiriliyor.
Welayet News - fSuudi temsilci Yezid bin Ferhan’ın Beyrut’a gelişi, Başbakan Nevaf Selam’ın Doha ziyaretiyle aynı döneme denk geldi. Bu ziyaretlerden birkaç gün önce de Türkiye Cumhurbaşkanı’nın oğlu Bilal Erdoğan Beyrut, Trablus ve Akkar’ı ziyaret etmişti. Kısa süre içinde gerçekleşen bu üç bölgesel hareketlilik, Lübnan sahnesini yeniden gündemin ön sıralarına taşıdı ve nüfuz sorusunu gündeme getirdi: Lübnan’daki kararları etkileme gücü kimde? Sahnenin birden fazla yöne açık göründüğü bu dönemde kim nüfuz alanını genişletmeye çalışıyor?
Bin Ferhan’ın ziyareti ve Suudi rejiminde değişim tartışması
Programına, kendisini akşam yemeğinde ağırlayan Başbakan Nevaf Selam’la görüşerek başladı. Pazar sabahıysa Cumhurbaşkanı Jozef Aun tarafından Baabda Sarayı’nda kabul edildi. Ziyaret için ayrıntılı bir resmî program yayımlanmadı, temsilcinin ele aldığı konular da açıklanmadı. Ancak ziyaretin zamanlaması ve gerçekleşme biçimi, onu protokol ziyaretinin ötesine taşıdı. Bin Ferhan’ın hazirandaki önceki ziyaretinden bu yana nispeten sessiz kalan temasları, Arap ve Türk yetkililerin Lübnan’la ilişkilerinin yoğunlaştığı bir dönemde yeniden başladı.
Bin Ferhan’ın ziyareti, Suudi rejimi açısından hassas bir ana denk geldi. Lübnan da dahil bölgedeki birçok dosyanın Suudi yönetiminde beklenen değişiklikler gündeme gelirken, Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın hassas dosyaları yürütme biçimini yeniden değerlendirmek zorunda kaldığına ilişkin bilgiler ortaya çıktı. Zira krallık içindeki uygulamalarında ve diğer dosyaları yönetme biçiminde başarısızlık iddiaları gündemden düşmedi. Lübnan da bu değişimlerin merkezinde yer alıyor. Suudi yönetiminin yarattığı tablonun toparlanması için Katar, Türkiye ve hatta Mısır’ın doğrudan harekete geçmesi de bu sürecin bir parçası. Bütün bunların Yezid bin Ferhan’ın rolünde ciddi bir değişikliğe yol açması bekleniyor.
Bin Ferhan’a yakın bir siyasetçi dün, onun Lübnan’a gelmeye karar vermesinin bu havanın yayılmasına ve birkaç gün önce el-Ahbar’da görevden alınmasının yakın olduğuna ilişkin yayımlanan habere doğrudan yanıt niteliği taşıdığını söyledi. Bu siyasetçi, Suudi rejiminin Beyrut’taki medya kampanyalarının baskısına boyun eğmiş gibi görünmek istememesi nedeniyle eski büyükelçi Velid Buhari’yi geri çağırma kararının geçmişte birkaç kez ertelendiğini de belirtti.
Kaynaklar, Bin Ferhan’ın bu ziyaretinde yeni bir öneri ya da girişim getirmediğini söyledi. Temsilcinin, Lübnanlı yetkililerin bazı iç anlaşmazlıklara ilişkin tutumlarına destek almak için kendisine ulaşma girişimlerine günler boyunca yanıt vermediği belirtildi. Bu dosyalar arasında enerji meselesi ile Lübnan Kuvvetleri bakanlarının hükümet çalışmalarını boykot etmesi de bulunuyordu. Bin Ferhan’ın yanıtı, Riyad’ın bu tartışmayla ilgilenmediği yönündeydi. Lübnan Kuvvetleri’ne baskı yapmaya hazır olmadığı izlenimini verdi; ancak hareketin hükümete ve cumhurbaşkanına yönelik siyasetinden rahatsızlığını da dile getirdi.
Bin Ferhan, geçen haziranda cumhurbaşkanlarıyla, yani cumhurbaşkanı, meclis başkanı ve başbakanla görüşmüştü. Ziyareti, Suudi rejiminin Lübnan ihracatına pazarlarını yeniden açabileceği ve meşru kurumlara destek vereceği yönündeki açıklamalarla aynı döneme denk gelmişti. Şimdiki dönüşüyse Suudi yönetiminin Lübnan’daki görünür varlığını azalttığı, başta Yemen olmak üzere başka dosyalara yoğunlaştığı farklı bir bölgesel ortamda gerçekleşiyor. Suudi varlığındaki bu gerileme, Katar ve Türkiye’nin daha görünür adımlar atmasına alan açtı. Böylece soru yalnızca Suudi temsilcinin neden geri döndüğüyle sınırlı kalmıyor; Riyad’ın, başka aktörlerin belirgin bir Suudi rekabetiyle karşılaşmadan hareket ettiği bir dönemin ardından Beyrut’ta neyi güvence altına almak istediği de merak ediliyor.
Katar, enerji dosyasıyla etkisini artırıyor
Katar’ın hamlesi, elektrik dosyası üzerinden siyasi ağırlık kazandı. Gündemdeki proje, mali yardım ya da geçici destekle sınırlı değil; enerji üretim altyapısının yenilenmesini, santraller kurulmasını, Suriye üzerinden gaz ve elektrik getirilmesini, yüzer bir sıvılaştırılmış doğal gaz terminali yapılmasını ve olası bir gaz tedarik anlaşmasını kapsıyor. Bu dosyalar devletin işleyişini doğrudan ilgilendiriyor ve projelerin finansmanı ile uygulanmasına katkıda bulunan tarafa Lübnan’ın en hassas sektörlerinden birinde konum kazandırıyor.
Bakanlar Kurulu 13 Kasım’da elektrik planını kabul etti ve Enerji Bakanı Cevdet Sıddi’yi Katar’la müzakereleri sürdürmekle görevlendirdi. Selam da görüşmeleri takip etmek üzere Doha’ya gitti. Anlaşma henüz sonuçlanmadı; ancak müzakere süreci Katar’ın varlığını siyasi açıklama düzeyinden çıkarıp devlet için hayati bir dosyada etki kurma sınavına taşıdı.
Türkiye’nin kuzeydeki temasları
Bilal Erdoğan’ın ziyaretiyse farklı, ancak en az bunun kadar anlamlı bir çizgi izledi. Programında cumhurbaşkanı ve dinî mercilerle görüşmelerin yanı sıra Trablus ve Akkar turu da vardı. Türkmen nüfusun bulunduğu Kuveşra beldesini ziyaret etti ve dikkat çekici halk karşılamalarıyla karşılaştı.
Ziyaret eğitim ve kültürel işbirliği çerçevesinde sunuldu; ancak kuzeye uzanması, yalnızca Beyrut’taki yönetim kurumlarıyla temas kurmakla yetinmeyip bölge ve yerel aktörlerle doğrudan ilişki geliştirme yönü kazandırdı. Saad Hariri’nin görünürlüğünün azalması ve Sünni güçlerin dağılması karşısında, bir dış aktörün Trablus ve Akkar’da açılım yapması, ziyaret sahibi belirli bir çevrenin boşluğunu doldurma ya da onu temsil etme projesi açıklamamış olsa bile siyasi açıdan yorumlanıyor.
Üç ülkenin Lübnan’daki nüfuz mücadelesi
Bu nedenle Bin Ferhan’ın ziyareti, Katar ve Türkiye’nin hareketliliğinden bağımsız görünmüyor. Gelişmeleri izleyen kaynakların değerlendirmesine göre ziyaretin temel amaçlarından biri bu varlığı takip etmek ve Suudi rejiminin Lübnan’ı hâlâ kendi siyasi nüfuz alanının parçası saydığını vurgulamak. Riyad, önceki dönemde faaliyetlerini azaltmasının Lübnan’dan çekildiği ya da etki dengesinin değişmesini kabul ettiği anlamına gelmediği mesajını veriyor. Bu okumaya göre Doha ve Ankara’ya verilen mesaj, Suudi rejiminin Beyrut’tan çekilmediği ve yeni ziyaretlerle projelerin bölgesel denklemi başka bir tarafın lehine kesinleştirmediği. Lübnanlı güçlere verilen mesaj da hesaplarını Riyad’ın tamamen yok olduğu varsayımına dayandırmamaları ve geçici hareketliliklere göre yeniden pozisyon almamaları yönünde.
Ancak mesele, yalnızca üç başkent arasındaki nüfuz rekabetinden ibaret değil. Her aktör farklı bir kanaldan ilerliyor. Katar enerji, destek ve yatırım üzerinden hareket ediyor; Türkiye siyaset, kültür ve halk nezdinde ilişkilerini genişletiyor. Suudi rejimi ise Lübnanlı liderlerle ve devlet kurumlarıyla köklü ilişkilere sahip. Bu nedenle güç dengesini ölçmek için ziyaretlerin sayısını ya da karşılamaların büyüklüğünü kıyaslamak yeterli değil. Asıl önemli olan, bu girişimlerin kalıcı ortaklıklara dönüşüp dönüşmeyeceği ve Lübnanlı güçlerin dış aktörlerle ilişkisini yeniden şekillendirip şekillendirmeyeceği. Yoksa bunlar yalnızca nüfuzlarını artırmaya ve mesaj vermeye yönelik ziyaretler olarak mı kalacak?(YDH)

Yeni yorum ekle