İslam İnkılabı Yüksek Lideri'nin gözünde bilimsel ilerleme, ülkenin kalkınmasının, bağımsızlığının ve her yönüyle yücelmesinin omurgasıdır.

Welayet News - Siyaset Sosyolojisi Doktora Mezunu Tahereh Kanaani, "Ayetullah Seyyit Mücteba Hamanei'nin Düşünce Sisteminde Bilimsel İlerlemenin Yeri ve Mekanizması" başlıklı makalesinde şunları yazdı:

Kalkınma ve siyaset sosyolojisi literatüründe bilimsel ilerleme; büyümenin, yapısal dönüşümün, ulusal modernleşmenin ve ülkelerin medeniyetsel konumlarını yeniden kazanmalarının temel itici gücü olarak kabul edilir. Teknolojik milliyetçilik ve kalkınmacı devlet olmak üzere iki teorinin sentezine dayanarak bilim ve teknoloji; en yüksek ulusal sermaye, özgüvenin temel dayanağı, tarihi bağımsızlığın temeli ve toplumun dönüşümünün temel aracı olarak tanımlanmaktadır. Bu dönüşümün gerçekleştirilmesi, bilgi döngüsünün üretime, finansal pazarlara bağlanması ve ülkenin gerçek zorluklarının çözülmesi için iktidarın aktif rehberliğini gerektirir.

İslam İnkılabı'nın üçüncü lideri Ayetullah Seyyit Mücteba Hamanei'nin ilim, bilgi ve ilerleme hakkındaki yazılı mesajları gözden geçirildiğinde, bilim ve teknoloji olgusunun onun nazarında ülkenin yönetiminde merkezi, yapılandırılmış ve temel bir konuma sahip olduğu görülmektedir. Mesajlarında bilim ve bilimsel ilerleme hakkında dile getirilen hususlar, bir yapbozun parçaları gibidir ve bunlar bir araya getirildiğinde birbirine bağlı bir düşünce ağı ve düşünce sistemi oluşturmaktadır.

Buna dayanarak, mevcut makalenبnin temel sorusu şudur:

Ayetullah Seyyit Mücteba Hamanei'nin yazılı mesajlarındaki bilimsel ilerleme modelinin temel mekanizmaları nelerdir ve kalkınma ile siyaset sosyolojisi teorileri altında tutarlı bir stratejik düşünce sistemi şeklinde nasıl açıklanabilir?

Makalenin hipotezi şudur: Yazılı mesajlarında bilimsel ilerleme, teknolojik milliyetçilik teorisi (kimlik ve ulusal güvenlik boyutlarına vurgu yapılarak) ve kalkınmacı devlet modeli temelinde formüle edilebilecek stratejik ve yedi aşamalı bir sistemdir. Bu modelde bilim, ulusal iktidar ve kimliğin temel kaynağı olarak kabul edilmekte; bilimsel sıçrama ise cihadî eylem, üniversite, sanayi ve iktidar arasında kurumsal bağ (üçlü sarmal), yönetişimin akıllılaştırılması ve toprak sınırları mesabesinde olan teknolojik varlıkların korunmasını, dünyada bilimsel otoriteye ulaşma ufkuyla birlikte gerektirmektedir. Onun bakış açısına göre bilimsel ilerleme; sürdürülebilirlik, caydırıcılık ve ekonomik verimliliğin artırılması için temel bir dayanak olarak kabul edilmektedir.

1. Bilim, Ulusal Refah ve İktidarın İtici Gücü Olarak

Düşünce sisteminin birinci bölümü, bilimsel hareketin "nedeni"ne ve "mahiyeti"ne verilen yanıttır. 25 Ekim 2026 tarihli elitlere ve bilimsel-sportif madalya sahiplerine hitaben yayımlanan mesajda, meşhur rivayet kuralı olan "El-ilmu sultan" (İlim güçtür/hükümranlıktır) ifadesi dile getirilerek bilim, ülkenin ilerlemesi için teknolojik milliyetçilik teorisi açısından son derece anlamlı bir üst-strateji olarak takdim edilmektedir.

Kendisi bu mesajda, "El-ilmu sultan" üst-stratejisine dayanarak ülkenin ilerlemesinin yeni, derin ve hızlı bir bilimsel kalkınmaya ihtiyaç duyduğunu; yetkililerin bu bilimsel sıçramanın altyapılarını ve zeminlerini sağlarken elitlerin bireysel kapasitelerinden ve kolektif aklından azami düzeyde yararlanmaları gerektiğini belirtmektedir. Bu mesajda İran'ın gelişmiş bir ülkeye dönüşmesinin anahtarı, elitlerin bilim sınırlarını aşmasıdır ve bilim, içsel gücün üretim kaynağı olarak ulusal özgüvenin ve her yönüyle ilerlemenin temeli kabul edilmektedir. Bu zorunluluk diğer mesajlarda da tasvir edilmiştir:

22 Eylül 2026 tarihli eğitim-öğretim yılının başlangıcı ve okul/üniversitelerin açılması münasebetiyle yayımlanan mesajda bilim, ahlakla birlikte "çelikten bir kalkan ve keskin bir kılıç" olarak nitelendirilmiştir. Bu benzetme, kalkınma literatüründe bilimin ambargoları etkisiz hale getirme, teknolojik bağımlılığı ortadan kaldırma ve ulusal büyüme yolunu açma becerisine işaret etmektedir; nitekim bilim, ulusal iradeye dayanan her türlü bağımsız modernleşmenin ön koşulu olarak tanıtılmıştır.

2. Pratik Hareket, Cihadı ve Kapsamlı Mücadeleyi Gerektirir

Düşünce sistemindeki bilimsel ilerleme modelinin ikinci bölümü, bilimsel ilerlemeye ulaşmak için gerekli olan yöntem ve pratikle ilgilidir. Kalkınma teorilerinde ülkelerin ilerlemesi, coşkulu bir taahhüt, ulusal seferberlik ve yapılandırılmış bir çalışma disiplini gerektirir. Onun mesajlarında bu ihtiyaç, "mücadele" ve "cihadî çalışma" tabiriyle dile getirilmiştir.

Kendisi, 28 Mayıs 2026 tarihli İslamî Şura Meclisi milletvekillerine hitaben yayımladığı mesajda milletvekilliği koltuğunu bir cihad meydanında "ülkenin ilerleme yolundaki dönüşümün ön cephesi siperi" olarak adlandırmakta ve milletvekillerinden, ülkenin layık olduğu modernleşme ve bilim-sanayi düzeyinin yükseltilmesi için tüm güçlerini ve kapasitelerini cihadî bir ruhla devreye sokmalarını istemektedir. Bu açıdan bilim ve sanayinin ilerlemesi, günlük yaşam akışı içinde kendiliğinden gerçekleşen bir şey olmayıp, akıllıca bir yasama faaliyeti ve kapsamlı çaba ile gayret gerektirir.

Aynı bakış açısı, 4 Kasım 2026 tarihli genç nesle ve üniversite öğrencilerine yönelik mesajda da mevcuttur. Kendisi, İran'ın görkemli geleceğinin inşa edilmesini "olağanüstü çabaya", "ilim, takva, beceri ve irade silahıyla" kuşanmaya ve yanlış ile ümitsizlik yaratan zihinsel çıkmazları kırmaya bağlamaktadır. Olağanüstü çaba kavramı aslında yorulmazlık, düzen ve kesintisiz odaklanmayı gerektiren pratik bir mücadeleye işaret etmektedir.

3. İlerlemenin Beşeri ve Sosyal Altyapısı: Bilim ve Eylemin Birleşmesi

Düşünce sisteminin bilimsel ilerleme alanındaki üçüncü bölümü, ilerlemenin beşeRi temellerine sosyolojik bir bakıştır. Bilimsel ilerleme; nitelikli, sadık bir insan gücünü ve üniversitenin toplumun ekonomik gerçeklikleriyle bağını gerektirir. Bilimsel ilerleme boşlukta oluşmaz. Kendisi, 1 Mayıs 2026 İşçi Bayramı ve Öğretmenler Günü vesilesiyle yayımladığı mesajda, her ülkenin ilerlemesinin ilim ve amel (eylem) olmak üzere iki kanata borçlu olduğunu belirtmektedir:

"Her ülkenin ilerlemesi ilim ve amelin iki kanatına borçludur. Öğretmen, bu amacın gerçekleşmesinin ilk aşamasında rol oynamaktadır. Bilgi öğretmek, beceriyi artırmak, bakış açısının gelişiminin önemli bir kısmını sağlamak ve gelecek neslin kimliğini şekillendirmek onun omuzlarındaki ağır bir sorumluluktur."

Onun görüşüne göre ülkenin ilerleme döngüsü, öğretmenler ve işçiler olmak üzere iki sütun üzerine kuruludur. Öğretmenler bilgi aktarımı, eğitim ve genç nesle beceri kazandırmada önemli bir rol oynarken, işçiler de sahada, sanayide, tarlalarda ve atölyelerde hayati bir rol oynamaktadır. Bilim ve amelin bu iki kanadının birleşmesi, sürdürülebilir ilerlemenin garantörüdür. Kalkınma mantığında bilgisiz iş ve becerisiz bilgi ilerlemenin önünde birer engeldir. Öğretmenlerin ilmi, işçilerin çalışmasının verimliliğe doğru evrilmesine yardımcı olur; işçilerin çalışması ise öğretmenlerin bilgisinin kitaplarda ve kütüphanelerde kalmasını engeller.

4. Kalkınmacı Devletin Kurumsal Mekanizması: Bilginin Okuldan Piyasaya ve Sanayiye Aktarılması

Bilimsel ilerleme alanındaki düşünce sisteminin dördüncü bölümü, bilimin nasıl pratik hale getirileceği ve üniversite ile toplum arasında nasıl bağ kurulacağı ile ilgilidir. Bu durum, kalkınmacı devlet teorisindeki üçlü sarmal modeli (üniversite, devlet, sanayi ve piyasa bağı) ile uyuşmaktadır. Üçlü sarmal teorisi, günümüz dünyasında bilimsel ilerlemenin ve zenginlik üretiminin; bu üç ayağın (üniversite, devlet, sanayi ve piyasa) bir ipin veya DNA sarmal yapısının birbirine sarılmış üç teli gibi iç içe geçtiği ve birbirleriyle etkileşim kurduğu zaman gerçekleştiğini söyler.

Kendisi 25 Ekim 2026 tarihli mesajında, araştırmaların su, toprak, enerjiden yapay zekaya kadar ülkenin hayati zorluklarına yönlendirilmesini bilimsel ilerlemenin somut bir örneği olarak değerlendirmektedir. Bu, üçlü sarmal modelinde hükümet tarafından yapılan stratejik bir önceliklendirmedir ve ülkenin bilimsel kaynaklarının israf edilmesini önler. Mesajında şöyle belirtmektedir:

"Ülkenin bilim ve teknoloji kapasitelerinin aynı yöne kanalize edilmesi, elitler ile bilimsel ve araştırma merkezleri arasındaki bağın bilgi zincirinden tüketime kadar icracı kurumların desteğiyle bilgi-temelli şirketler, sanayiler ve hatta girişimci şirketlerle güçlendirilmesi; su, toprak, gıda, enerji ve yapay zeka gibi ülkenin bugünü ve yarınının önemli meseleleri etrafında, hoca ve öğrencinin çalışma masasını üniversite laboratuvarları ile araştırma merkezlerinden atölyelere ve fabrikalara bağlayabilir ve taşıyabilir."

Buna ek olarak, elitlerin ve bilim merkezlerinin motivasyon ve iradesi ile ürünlerin ticarileştirilmesi pazarı ve ekonomik çıkarlar arasında bir bağ kurulduğunda bilimsel ilerlemenin ivme kazandığını ve kalıcı hale geldiğini hatırlatmaktadır. Kalkınmacı devlet teorisine göre hükümet, elitlerin kolektif aklını makro politikalarda kullanmak ve bilim kurumunu sanayi ile piyasaya bağlamakla yükümlüdür.

5. Yönetişimin Akıllılaştırma ile Modernize Edilmesinde Yeni Teknolojinin Kullanımı

Düşünce sisteminin ilerleme alanındaki beşinci bölümü, ülkenin yönetim kalitesini dönüştürmek ve yükseltmek için bir araç olarak teknolojinin geliştirilmesiyle ilgilidir. Devlet sosyolojisi tartışmalarında, ülkenin altyapı kapasitesinin artırılması, idari ve karar alıcı kurumların modern bilgi araçlarıyla donatılmasını gerektirir. Onun düşüncesinde bilimsel ilerleme sadece ekonomi ve akademisyen elitlerin alanıyla sınırlı olmayıp, genel yönetim, güvenlik ve ülkenin adalet sistemine de yayılmıştır.

Kendisi 28 Haziran 2026 Yargı Haftası vesilesiyle yayımladığı mesajda, adaletin gerçekleştirilmesi ve kurumsal sağlığın artırılması doğrultusunda "yenilikçi teknolojilerden doğru şekilde yararlanılmasına ve işlerin akıllılaştırılmasına" vurgu yapmaktadır. Bu vurgu, onun gözünde güncel teknolojilerin kullanılmasının ve sistemlerin akıllı hale getirilmesinin idari adalete, şeffaflığa ve idari maliyetlerin düşürülmesine yardımcı olacağını göstermektedir.

Kamu güvenliği ve ulusal güvenlik boyutunda ise, 8 Ekim 2026 Polis Haftası münasebetiyle yayımladığı mesajda, düzen ve güvenlik koruyucularının görevlerinin geliştirilmesini açıkça bilgiye dayalı teknolojilerle bağlamakta ve verilerin analizinde yapay zekaya net bir şekilde dikkat çekerek şöyle yazmaktadır:

"Güvenlik koruyucu güçlerinin insani, donanımsal ve yazılımsal boyutlar başta olmak üzere her yönüyle güçlendirilmesi, özellikle verilerin analizinde yapay zekanın hedefli kullanımı da dahil olmak üzere teknolojilerin yükseltilmesi, FİRACA (İran Kolluk Kuvvetleri) görevlerinin kalitesinde ve kolaylaştırılmasında önemli bir rol oynamaktadır."

Bu mesaj, onun modern teknolojik araçlar kullanarak idari dönüşüm ve toplum yönetimine yönelik geleceğe dönük vizyonunu göstermektedir. Teknolojik milliyetçilik perspektifinden günümüzde sürdürülebilir ulusal güvenlik, istihbarat üstünlüğü ve veri analitiği gücüyle birbirine bağlanmıştır; yapay zeka ise yeni tehditlerle mücadele etmek ve vatandaşların güvenliğini sağlamak için iktidarın teknolojik bir silahı olarak kabul edilmektedir.

6. Ulusal Varlık ve Sermaye Olarak Bilimsel Başarıların Korunması

Düşünce sisteminin bilimsel ilerleme alanındaki altıncı bölümü, bilimsel bulguların birer başarı ve ulusal sermaye olarak korunmasıdır. Teknolojik milliyetçilik teorisine göre gelişmiş teknolojiler, her ülkenin kimliğinin ve ulusal itibarının bir parçası olarak kabul edilir.

Kendisi 30 Nisan 2026 Fars Körfezi Ulusal Günü münasebetiyle yayımladığı mesajda, İranlı araştırmacıların başarılarını ulusal düzeyde yeniden tanımlamaktadır:

"İçerideki ve dışarıdaki doksan milyon onurlu ve asil İranlı yurttaş; kimliksel, manevi, insani, bilimsel, sanayi ve nano, biyo, nükleer ve füze teknolojilerine kadar temel ve modern teknolojilerin tüm kapasitelerini kendi ulusal sermayeleri olarak kabul edip, su, toprak ve hava sınırları gibi bunları koruyacaklardır."

Kimliksel, insani, bilimsel, modern teknoloji kapasiteleri vb. unsurların coğrafi sınırlarla aynı düzeye konulması, bu başarıların halkın kendi içsel yeteneğinin, yaşanmış tecrübesinin ve toplumun birkaç neslinin zaman içindeki bilgi ve kolektif aklının evriminin bir sonucu olduğu ve bu ulusal sermayenin korunmamasının ulusal kimliğe ve itibara darbe vurmak ve ülkenin toprağının bir kısmını devretmekle eşdeğer kabul edildiği gerçeğini ortaya koymaktadır.

7. İlerlemenin Nihai Ufku: Bilimsel ve Teknolojik Otoriteye Ulaşmak

Bilimsel ilerleme hakkındaki düşünce sisteminin yedinci ve son bölümü, gelecek vizyonudur. Bilimsel ilerlemedeki nihai amaç, medeniyetsel hedeflere ulaşmak ve dünyanın bilgi coğrafyası üzerinde etkili olmaktır.

25 Ekim 2026 tarihli elitlere hitaben yazılan mesajın son bölümünde şöyle denilmektedir:

"İnşallah seçkinlik alanındaki şehitlerin kanının bereketi ve efendimiz ve mevlamızın (Allah tez zamanda zuhurunu mukadder kılsın) hayır duasıyla, milletin seçkinlerinin ve bilginlerinin derin ve hızlı bilimsel kalkınması ve İran'ın her yönüyle ilerlemesi, yeni İslami-İrani medeniyete ulaşmak için eskisinden daha güçlü bir şekilde gerçekleşsin ve mümkün olsun."

Normal bir ülke, ülkesinin ihtiyaç duyduğu tüm teknolojileri ithal etmek zorunda olsa bile, tüm çabasını sadece halkının geçim ve refah ihtiyaçlarını karşılamaya harcar; ancak medeniyete sahip bir ülke, insan yaşamı için bir model inşa eder. Teorik ve insani bilimlerde yeni düşünce biçimi sunarak ilk elden söz söyler. İnsanlığa ahlak, maneviyat ve adaletle birlikte yeni bir ilerleme tarzı önerir. Bu nedenle medeniyetsel hedef, yani İran'ın öyle bir büyüme ve ilerleme kaydetmesi demektir ki, modern dünyanın tüketicisi ve taklitçisi olmak yerine, kendisi canlı, ilham verici bir medeniyetin odağı ve diğer ülkeler için bir model haline gelsin. Bu, bilgi ve yeni fikirlerin üretim yeri olan dünyanın bilgi coğrafyasının sadece birkaç Batı ülkesinden ibaret olmayıp, İran'ın da özellikle temel bilimlerde bilgilerin merkez üssü ve odağı olduğu zaman gerçekleşir.

Mesajın devamında şöyle denilmektedir:

"Eğer bu yol doğru bir şekilde yürünürse, başta bazı temel bilimler olmak üzere bilgi merkezleri ve merkez üssü yavaş yavaş Batı ülkelerinden İran'a gelecek ve ülke uzak olmayan yıllarda bilimsel ve teknolojik bir merkeze dönüşecek ve bilge ve şehit liderimizin (Allah makamını yüceltsin) Farsçanın dünyanın bilimsel referans dillerinden biri haline gelmesiyle ilgili yukarıda zikredilen hedefi gerçekleşecektir."

Temel bilimler ağacın kökü, uygulamalı bilimler ve mühendislik ise ağacın meyvesi gibidir. Güçlü temel bilimler, ülkedeki yaratıcılık pınarının kaynamasını sağlar ve başkalarının üretimlerinin montajlanmasını azaltır. Yüce Lider'in dikkatli bakış açısı, asıl kök sayılan temel bilimler disiplinlerinin hızlı getirili mühendislik projeleri uğruna zayıflatılmaması gerektiğine dair aslında bir uyarıdır. Referans merci olmak, bilimsel ilerlemenin o kadar muazzam olması demektir ki, dünyada biri fizik, tıp, nano vb. alanlarda bilgi sınırlarını daha derinlemesine öğrenmek isterse İranlı bilim insanlarının makalelerine, keşiflerine ve laboratuvarlarına başvursun. Şu anda İngilizce dünya biliminin dilidir; Farsça ise bilimde o kadar çok ilerlediğimizde ve dünyanın bilimsel referans merci haline geldiğimizde dünyanın bilimsel referans dili haline gelecektir ki yabancı araştırmacılar birinci elden Farsça kaynakları okumak için büyük bir istekle Farsça öğrensinler. Başka bir deyişle kendisi bilimsel ilerlemeyi, Farsçanın bilimsel referans dillerinden biri haline gelmesi amacıyla İran'ın, özellikle temel bilimlerde bilimsel atıf kutbu haline gelmesi olarak değerlendirmektedir.

Sonuç

İslam İnkılabı'nın üçüncü lideri Ayetullah Seyyit Mücteba Hamanei, şüphesiz İran'ın gelecekteki farklı alanlardaki onuru ve başarısı için plan ve programlara sahiptir. Mesajlarının yeniden incelenmesi, bilimsel ilerleme olgusunun İran'ın geleceğine yönelik plan ve programlarının merkezinde yer aldığını göstermektedir. Bilimsel ilerleme olgusu hakkındaki düşünce sisteminin teknolojik milliyetçilik teorisi ve kalkınmacı devlet altında açıklanması, onun nazarında bilimsel ilerlemenin ülkenin kalkınmasının, bağımsızlığının ve her yönüyle yücelmesinin omurgası olduğunu göstermektedir.

Bu tutarlı yol haritasında bilim, hızlandırılması cihadî bir çaba gerektiren ulusal onur ve itibarın itici gücü olarak tanımlanmaktadır. Bu hedefin gerçekleştirilmesi, eğitim ve becerinin sinerjisi zeminine dayanmakta ve bunun nesnel mekanizması, laboratuvarın fabrikaya sistematik olarak bağlanması, başarıların ticarileştirilmesi ve ülkenin hayati zorluklarına odaklanılması yoluyla düzenlenmektedir. Bu modelde, yönetişim sisteminin modernizasyonu akıllılaştırma ve yeni teknolojilerin kullanımı yoluyla gerçekleşmekte, teknolojik varlıkların korunması coğrafi sınırlarla eşdeğer düzeyde kırmızı çizgi kabul edilmekte ve bunun nihai ufku ise tüketici konumundan çıkıp küresel düzeyde bilimsel otoriteye ulaşmaktır.