ABD’nin İran’a yönelik yeni yaptırımları ve ABD ile uyumlu politikaları, Türkiye-İran hava ulaşımını vurdu. THY, AJet ve Pegasus’un İran seferleri rezervasyon sistemlerinden çekilirken, İranlı Mahan Air da İstanbul ve Ankara uçuşlarını durdurdu. Washington’un yaptırım baskısı şimdi Türkiye’deki yakıt, yer hizmetleri, bankacılık ve biletleme şirketlerini de doğrudan ilgilendiren yeni bir aşamaya giriyor.

Welayet News  - ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC)’nin 8 Eylül’de açıkladığı yeni yaptırım paketinde 27 İran havayolu şirketi dahil 36 şirket hedef alınıyordu. Ayrıca OFAC, İran hava sahasından geçiş, yakıt ikmali ve acil onarım gibi bazı işlemlere ilişkin istisnaları da kaldırdı. Dün ise THY, AJet ve Pegasus’un da İran seferlerini durdurduğu iddia edildi. THY ve AJet’in internet sitelerinde Mart 2027’ye kadar İran uçuşları görünmezken Pegasus’unn da seferleri rezervasyon sisteminden kaldırdığı görüldü. Iran International’a bir Türk Hava Yolları temsilcisinin yaptığı açıklamaya göre, uçuşların Mart 2027’den sonra dahi yeniden başlayacağına dair hiçbir garanti bulunmuyor. Middle East Eye’a konuşan bir kaynak ise yeni yaptırımların Amerikan yapımı parçalar içermesi nedeniyle Airbus uçaklarının da İran’a uçmasını engellediğini söyledi.

27 İRAN HAVAYOLU HEDEFTE

Yaptırım paketinde Ata Airlines, Ava Airlines, Iran Air Tour, Iran Aseman Airlines, Kish Airlines, Qeshm Air, Sepehran Airlines, Soroush Air, Taban Airlines, Varesh Airlines ve Zagros Airlines’ın da bulunduğu 27 İran havayolu bulunuyor. İran’ın Amerikan menşeli uçak ve teknolojilerine erişimini kolaylaştırdığı belirtilen yabancı aracı ve lojistik kuruluşları da yaptırım kapsamına alındı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran havayollarına hizmet veren şirketlerin de yaptırım riskiyle karşılaşabileceğini açıkladı. Böylece İranlı uçaklara yakıt, yer hizmetleri, yolcu ve bagaj işlemleri ile bilet ve ödeme hizmeti sunan kuruluşlar açısından da risk oluştu.

23 EYLÜL KRİTİK TARİH

OFAC, İran hava sahasından geçiş, yakıt ikmali ve acil onarım gibi bazı işlemlere ilişkin istisnaları da kaldırdı. Mevcut işlemler için tanınan süre 23 Eylül’de yani bugün sona eriyor.

Bugünden sonra Türkiye’deki yakıt ikmal şirketleri, yer hizmetleri kuruluşları, bankalar ve seyahat acentelerinin yaptırım kapsamındaki İran havayollarıyla ilişkileri önem kazanacak. İranlı havayollarının dönüş yakıtını İran’dan taşıması mümkün olsa da fazla yakıt uçakların ağırlığını ve tüketimini artırarak yolcu ve kargo kapasitesini düşürüyor. Bu da sefer yapmayı sürdürülemez hale getiriyor.

İSTANBUL’UN TRANSİT ROLÜ

İran-Türkiye uçuşlarındaki daralma yalnızca iki ülke arasındaki yolcu trafiğini etkilemiyor. İstanbul, İranlı yolcuların Avrupa ve Amerika başta olmak üzere farklı ülkelere ulaşmasında önemli bir aktarma noktası. Uçuşların azalması İstanbul Havalimanı’nın transit trafiğini de etkileyebilir.

TİCARET DE RİSK ALTINDA

Türkiye ile İran arasındaki ilişkiler enerji, ticaret, taşımacılık ve sınır ticaretini kapsıyor. Yaptırım baskısının bankacılık, ödeme sistemleri, sigorta ve lojistiğe yayılması halinde İran’la çalışan Türk şirketlerinin işlem maliyetleri ve finansmana erişimi de etkilenebilir.

BANK MELLAT’IN LİSANSI KALDIRILDI

Havacılık gelişmelerinin yanı sıra Türkiye’de İran bağlantılı finansal faaliyetler açısından da dikkat çeken bir karar alındı. BDDK, İran merkezli Bank Mellat’ın İstanbul şubesinin faaliyet iznini kaldırdı.

18 Eylül’de alınan ve 19 Eylül’de Resmî Gazete’de yayımlanan kararda ABD yaptırımları doğrudan gerekçe gösterilmedi. Karar, Bankacılık Kanunu’nun finansal sistemin güvenliği ve istikrarına ilişkin hükümlerine dayandırıldı.

Son gelişmelerin zamanlaması şöyle: ABD 8 Eylül’de 27 İran havayolunu yaptırım kapsamına aldı. BDDK 18 Eylül’de Bank Mellat’ın faaliyet iznini kaldırdı. Mahan Air’ın uçuşlarını durdurması 21 Eylül’de yürürlüğe girdi. ABD’nin İran sivil havacılık işlemleri için tanıdığı geçiş süresi ise 23 Eylül’de sona erecek.

DİKKAT ÇEKEN ZAMANLAMA

Gelişmeler, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın New York’ta yapması beklenen görüşmenin hemen öncesinde yaşandı.

İran yaptırımlarına ilişkin gelişmeler bu nedenle yalnızca ticari bir havacılık kararı olarak değil, Ankara-Washington ilişkilerinin ve Türkiye’nin İran politikasının geleceği bakımından da önem taşıyor.

aydınlık