Birleşmiş Milletler’e ABD öncülüğünde potansiyel bir alternatif olarak tasarlanan kurul ile onun altında faaliyet gösterecek yapılar, Filistinlileri sürecin dışına iterken İsrail yanlısı isimleri güçlendiriyor.

Welayet News - Middle East Eye’ın (MEE) haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın “Barış Kurulu” girişimi, Birleşmiş Milletler’e rakip olabilecek ve diğer küresel çatışmalarda arabuluculuk yapabilecek bir yapı olarak kurgulandı.

Kuruluş tüzüğüne göre, söz konusu yapı başlangıçta İsrail’in iki yıl süren ve Gazze Şeridi’ni ağır yıkıma uğratan savaşı sonrasında, bölge için “yeni bir yönetişim çerçevesi” oluşturma hedefinin parçası olarak tasarlandı. Ancak tüzük metninde Filistin yerleşimine doğrudan atıf yapılmaması ve “daha çevik ve etkili bir uluslararası barış inşa organı” çağrısında bulunulması, kurulun kapsamının çok daha geniş olabileceğine işaret ediyor.

Tüzükte, “Barış Kurulu, çatışmadan etkilenen ya da çatışma tehdidi altındaki bölgelerde istikrarı teşvik etmeyi, güvenilir ve hukuka dayalı yönetişimi yeniden tesis etmeyi ve kalıcı barışı güvence altına almayı amaçlayan uluslararası bir kuruluştur” ifadeleri yer aldı.

Metinde ayrıca, “Kalıcı barış, pragmatik muhakeme, sağduyulu çözümler ve çok sık başarısız olmuş yaklaşımlar ile kurumlardan uzaklaşma cesareti gerektirir” denildi.

Tüzük, Barış Kurulu’nun başkanı olarak Trump’a geniş yetkiler tanıyor. Buna göre Trump, üye devletleri atama ve görevden alma yetkisine sahip olacak; bu kararlar ancak üyelerin üçte iki çoğunluğuyla geri çevrilebilecek.

Tüzüğe göre, kurula katılan ülkeler, faaliyetlerin ilk yılı içinde 1 milyar dolardan fazla katkı sunmadıkları takdirde üç yıllık sınırlı bir görev süresiyle yer alacak.

Kurulun duyurulmasının ardından, çok sayıda devlet ve hükümet başkanının davet edildiği belirtilirken, MEE’ye konuşan kaynaklar, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın davet edilen ilk isimler arasında yer aldığını aktardı.

18 Ocak’ta Mısır, Hindistan, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın da aralarında bulunduğu onlarca ülke, davet aldıklarını ve konuyu değerlendirdiklerini açıkladı. Fakat 19 Ocak itibarıyla, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun davet edilip edilmediği netlik kazanmadı.

“Gazze için kurucu icra kurulu” nedir?

Hiyerarşik yapıda Barış Kurulu’nun altında, Gazze için oluşturulan “kurucu icra kurulu” yer alıyor.

Beyaz Saray, 16 Ocak’ta söz konusu kurulu duyurarak, bu yapının savaşın yıktığı Gazze’de yönetişim ve yeniden inşa sürecinin bir sonraki aşamasını yönlendireceğini bildirdi.

Beyaz Saray, yedi kişiden oluşan kurucu icra kurulunun, “diplomasi, kalkınma, altyapı ve ekonomik strateji alanlarında deneyime sahip” isimlerden oluştuğunu belirtti.

Açıklamada, kurul üyelerinin her birinin, “Gazze’nin istikrarı açısından kritik” olan alanlardan sorumlu olacağı; bunların arasında “yönetişim kapasitesinin inşası, bölgesel ilişkiler, yeniden inşa, yatırım çekme, büyük ölçekli finansman ve sermaye mobilizasyonu” bulunduğu ifade edildi. Ancak 19 Ocak itibarıyla, hangi üyenin hangi öncelikten sorumlu olacağı netleşmedi.

Beyaz Saray ayrıca, kurula rapor verecek ve “günlük strateji ile operasyonları” denetleyecek iki tartışmalı kıdemli danışmanın atandığını duyurdu.

Aynı açıklamada Gazze için bir Yüksek Temsilci atandığı, ayrı bir Gazze İcra Kurulu’nun üyelerinin belirlendiği ve aylar boyunca yapısı belirsiz kalan Uluslararası İstikrar Gücü’nün (UİG) komutanının açıklandığı bildirildi.

Bu duyurular, Filistinli analistler ve hak örgütleri tarafından eleştirildi. Eleştirilerde, üst düzey üyeler arasında hiçbir Filistinlinin yer almaması ve isimlerin neredeyse tamamının İsrail’le yakın ilişkiler içinde olması vurgulandı.

Hamas’tan konuya ilişkin anında bir açıklama gelmezken, örgüt daha önce Trump’ın ekim ayında açıkladığı plan çerçevesinde Gazze’deki yönetsel sorumluluklarından vazgeçmeye hazır olduğunu bildirmişti.

Gazze’deki ikinci büyük örgüt olan İslami Cihad ise kurulun yapısını eleştirerek, atamaların “İsrail’in belirlediği ölçütlere uygun” olduğunu ve İsrail çıkarlarına hizmet ettiğini ifade etti.

Kurucu icra kurulunun yedi üyesi kimler?

Marco Rubio

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, kurucu icra kurulunun ilk üyesi olarak listelendi.

İsrail’in uzun süredir destekçisi olan Rubio, ABD’nin İsrail’e sağladığı askeri yardımların koşullara bağlanmasına defalarca karşı çıktı.

Senatörlük döneminde Rubio, İsrail’i hedef alan Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırımlar (BDS) hareketine karşı Mücadele Yasası’nı destekledi ve boykotların İsrail’i haksız şekilde hedef aldığını savundu.

7 Ekim saldırılarının ardından Rubio, Gazze’ye yönelik saldırılara destek verdi ve savaşı İsrail’in güvenliği açısından “hayati” olarak nitelendirdi.

Rubio, Hamas’ın “ortadan kaldırılması gerektiğini” savundu ve İsrail ordusunun eylemlerine ilişkin uluslararası soruşturmaları reddetti.

Dışişleri bakanı olarak atanmasının ardından da bu tutumunu sürdürürken, ateşkes anlaşmasının ilk aşamasını “en iyi” ve “tek” plan olarak övdü.

Jared Kushner

ABD Başkanı’nın damadı Jared Kushner, 2020 yılında yoğun biçimde eleştirilen “Yüzyılın Anlaşması” planının mimarlarından biri olarak uluslararası alanda tanındı.

Devlet politikası veya uluslararası ilişkiler alanında deneyimi olmamasına rağmen, plan işgal altındaki Batı Şeria’nın geniş kesimlerinin ilhakını ve sınırları ile hava sahası üzerinde denetimi olmayan parçalı bir Filistin devletinin tanınmasını öngörüyordu.

Kushner, planı reddeden Filistinlilere “akılsız” diyerek tepki gösterdi ve “soğuk bir duş almalarını” tavsiye etti.

Geçen yıl Trump’ın Filistinlileri zorla yerinden etmeyi ve Gazze’yi ABD’ye ait bir “riviera”ya dönüştürmeyi öngören planının, Kushner’in daha önce dile getirdiği fikirlerle neredeyse birebir örtüştüğü belirtildi.

Kushner, 2024’te Harvard Üniversitesi’nde yaptığı bir konuşmada bu fikri ilk kez açıkça dile getirerek, “insanları mümkün olduğunca oradan çıkarmaya çalışacağını ve ardından bölgeyi temizleyeceğini” söyledi.

“Gazze’nin sahil mülkleri çok değerli olabilir… eğer insanlar geçim kaynakları inşa etmeye odaklanırsa” ifadelerini kullandı.

Plana göre, Filistinlilere topraklarını terk etmeleri karşılığında 5 bin dolar ödenmesi ve Gazze’nin lüks tatil merkezlerine dönüştürülmesi öngörülüyordu.

Steve Witkoff

Yahudi-Amerikalı milyarder emlak geliştiricisi Steve Witkoff, Trump’ın Ortadoğu özel temsilcisi olarak atanmasından önce resmi bir diplomasi eğitimi almadı. Fakat 68 yaşındaki Witkoff, ekim ayında varılan ateşkes anlaşmasının sonuçlandırılmasında rol oynadığı gerekçesiyle övgü aldı.

Şarm eş-Şeyh’te Hamas liderleriyle yaptığı bir görüşmede, müzakereler sırasında uyuşturucu aşırı dozundan hayatını kaybeden oğlunun acısını paylaştı.

Bu ayın başında Witkoff, Gazze savaşını sona erdirmeye yönelik planın ikinci aşamasının başladığını duyurarak, Hamas’ın yükümlülüklerini “tam olarak yerine getirmemesi” halinde “ciddi sonuçlarla” karşılaşacağını söyledi.

Tony Blair

Eski Birleşik Krallık Başbakanı Tony Blair, ülkesini 2003 Irak işgaline sürüklemiş olmasına rağmen, savaş sonrası Gazze’yi denetleyecek komitede yer alabilecek isimler arasında uzun süredir anılıyordu.

Irak savaşı dışında, Ortadoğu barış elçisi olarak görev yaptığı dönemde İsrail-Filistin meselesinde kalıcı bir çözüm sağlayamadığı ve her iki tarafça da eleştirildiği belirtildi.

Görevden ayrıldıktan sonra Blair’in danışmanlık kuruluşu Tony Blair Institute’un, Mısır, BAE ve Suudi Arabistan dahil olmak üzere otoriter hükümetlere danışmanlık yaptığı gerekçesiyle eleştirildiği aktarıldı.

Enstitü, 2014’te Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah el-Sisi’ye danışmanlık yaptığı yönündeki iddiaları reddetti.

Kuruluşun, yasa dışı İsrail yerleşimleriyle bağlantılı bir mali dolandırıcıdan ve İslam karşıtı bir ABD ağından fon aldığı da kaydedildi.

Blair’in, İsrail Yahudi Ulusal Fonu’nun (JNF) Birleşik Krallık kolunda fahri hami olarak görev yaptığı ve bu kuruluşun “İsrail’in en büyük milis gücü” olarak tanımladığı yapılara bağış yaptığı hatırlatıldı.

Ajay Banga

Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, kurucu icra kuruluna katılan iki finans uzmanından biri olarak yer aldı.

Nestle Hindistan’daki kariyerinin ardından, Hindistan ekonomisinin liberalleştiği dönemde Pizza Hut ve KFC’nin ülkede yaygınlaşmasında rol oynadı.

Daha sonra Barack Obama dahil birçok ABD’li siyasetçiye danışmanlık yaptı ve 2023’te Joe Biden tarafından Dünya Bankası başkanlığına aday gösterildi.

2024’te Banga, Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin ABD ile “güçlü bir ilişki” kurduğunu söyleyerek övgüde bulundu.

Marc Rowan

Kurucu icra kurulundaki diğer finans uzmanı milyarder iş insanı Marc Rowan oldu.

Apollo Global Management’ın CEO’su olan Rowan’ın şirketinin İsrail’deki yatırımlarla yoğun biçimde bağlantılı olduğu belirtildi.

Şirket, Mart 2025’te Birleşmiş Milletler tarafından yasa dışı yerleşimlerde faaliyet göstermekle suçlanan şirketlerde hisselere sahipti.

Rowan, kendisini “İsrail devletinin gururlu bir destekçisi” olarak tanımladı ve İsrail’i Yahudiler için bir “sığınak” olarak nitelendirdi.

Robert Gabriel

Kurucu icra kuruluna atanan bir diğer isim, görece az tanınan Robert Gabriel oldu.

Gabriel, Trump’ın ilk başkanlık kampanyasında politika danışmanı olarak görev aldı ve 6 Ocak olayları sırasında bir mesajında, “Başkan’ın bunu sevdiğinden eminim” ifadesini kullandı.

“Barış Kurulu”na atanan kıdemli danışmanlar kimler?

Beyaz Saray, kurulun günlük strateji ve operasyonlarını yürütecek iki kıdemli danışmanın Aryeh Lightstone ve Josh Gruenbaum olduğunu duyurdu.

Lightstone, 2017-2021 yılları arasında ABD’nin İsrail Büyükelçisi olan ve yasa dışı yerleşimleri savunan David Friedman’ın danışmanlığını yaptı.

Haaretz’e göre Lightstone, tartışmalı Gazze İnsani Yardım Vakfı’nın kurulmasında da yer aldı.

Gruenbaum’un ise Kushner ile birlikte Gazze “riviera” planı üzerinde çalıştığı belirtildi.

Gazze için Yüksek Temsilci kim?

Beyaz Saray, eski BM elçisi Nikolay Mladenov’un Gazze için Yüksek Temsilci olarak atandığını ve Gazze İcra Kurulu ile Gazze’nin yönetiminden sorumlu Ulusal Komite arasında bağlantı kuracağını açıkladı.

Gazze Ulusal Yönetim Komitesi (GUYK) nedir?

GUYK, Trump’ın Gazze için açıkladığı 20 maddelik planın parçası olarak ekim ayında kuruldu.

15 Ocak’ta resmen duyurulan komitenin, eski Filistin Planlama Bakan Yardımcısı Ali Şaat tarafından yönetileceği belirtildi.

18 Ocak’ta gazetecilere yaptığı açıklamada, komitenin Gazze’de temel hizmetleri yeniden tesis etmeyi ve “barışa dayalı” bir toplum inşa etmeyi hedeflediğini iddia eden Şaat şöyle dedi: “Donald J. Trump başkanlığındaki Barış Kurulu’nun rehberliğinde ve Gazze Yüksek Temsilcisi’nin desteğiyle, görevimiz Gazze’yi yalnızca altyapı olarak değil, ruhen de yeniden inşa etmektir.”

Şaat, komitenin, yaklaşık yarısı Hamas’ın kontrolünde olan Gazze’de “güvenliği” sağlamaya odaklanacağını da ekledi.

İsrail’in, ekim ayındaki ateşkes anlaşmasının ardından Gazze’nin en az yüzde 53’ünü kontrol ettiği ve bu alanların “Sarı Hat” olarak bilinen görünmez bir sınır boyunca genişlediği belirtildi.