İran’da yerel para biriminin değer kaybı nedeniyle başlayan ve ikinci haftasına giren protestolarda, güvenlik güçleri aralarında silahlı kişilerin de bulunduğu çok sayıda göstericinin gözaltına alındığını duyurdu. Emniyet yetkilileri eylemlerin organize bir ayaklanmaya dönüştüğünü vurguladı.

Welayet News  - İran emniyet güçleri, ülke genelinde ikinci haftasına giren protestolar sırasında eylemleri organize eden çok sayıda kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Emniyet teşkilatından yapılan açıklamada, yakalanan şüphelilerin bazılarının yurt dışından finansal destek aldığı, bazılarının ise üzerlerinde silah ve patlayıcı madde ele geçirildiği belirtildi.

“Dolarla ödeme aldıklarını itiraf ettiler”

İran Emniyet Genel Müdürü Ahmed Rıza Radan, pazar günü devlet televizyonuna verdiği demeçte, protestoların başlangıçta “çarşı esnafının meşru ekonomik taleplerine dayanan gösteriler” olarak ortaya çıktığını ancak sürecin hızla “ayaklanmaya dönüştüğünü” ifade etti.

Radan, “İki gün önce, ayaklanmaları kışkırtan kişileri gözaltına almaya başladık” diye konuştu. Bazı şüphelilerin sorgularında dolar cinsinden ödeme aldıklarını itiraf ettiklerini aktaran Radan, bu durumun protestoların yabancı sivil toplum kuruluşları veya istihbarat teşkilatları tarafından desteklendiğini gösterdiğini savundu.

Luristan ve İsfahan’da sabotaj planı

İran emniyeti, ülkenin batısındaki Luristan eyaletine bağlı Kuhdeşt kentinde silah ve patlayıcı taşıyan iki kişinin yakalandığını açıkladı. Kuhdeşt Emniyet Müdürü Ali Amani, şehirdeki olayların lideri olduğu iddia edilen bu kişilerin “sabotaj eylemleri planladığını” belirtti. Amani, şüphelilerden birinin üzerinde ateşli silah, çok sayıda el yapımı patlayıcı ve kesici alet bulunduğunu kaydetti.

Devrim Muhafızları Ordusu da İsfahan’da olaylara öncülük ettiği öne sürülen iki genç kadının gözaltına alındığını bildirdi. Yapılan açıklamada, söz konusu kişilerin kamu malına zarar verilmesi çağrısında bulunduğu ve Almanya’daki bir ajanstan ödeme aldığı iddia edildi.

Devrim Muhafızları Halkla İlişkiler Birimi, Luristan eyaletinin merkezi Hürremabad’da ise olayları yönlendirmekle suçlanan üç kişinin daha yakalandığını duyurdu. Bu kişilerin Iran International ve diğer muhalif medya kuruluşlarından talimat aldığı, slogan yazma ve protestoları şiddet eylemlerine dönüştürme faaliyetlerinde bulunduğu öne sürüldü.

Ekonomik kriz ve yaptırımların gölgesinde protestolar

Gösteriler, İran para biriminin dolar karşısında sert değer kaybı yaşaması üzerine 28 Aralık’ta dükkân sahipleri ve çarşı esnafının tepkisiyle başladı. ABD yaptırımlarının etkisi altındaki İran ekonomisinde yaşanan döviz krizi, halkın alım gücünü düşürürken, düzenli su ve elektrik kesintileri de toplumsal tepkiyi artırdı.

İranlı yetkililer, yurt dışından yönlendirilen unsurların barışçıl protestoları kısa sürede istismar ettiğini, kamu binaları ve askeri tesislere yönelik sabotaj girişimleriyle toplumda kaos yaratılmak istendiğini savunuyor.

İsrailli gazeteci Zvi Yehezkeli, 30 Aralık’ta i24 News kanalına verdiği demeçte, olayların kışkırtılmasında yabancı istihbaratın rolüne dikkat çekti. İsrail istihbarat teşkilatı Mossad ise 29 Ocak’ta X (Twitter) hesabı üzerinden Farsça yaptığı paylaşımda İranlılara seslenerek, “Hep birlikte sokağa çıkın. Zamanı geldi” ifadelerini kullandı.

İmam Hamanei’den “meşru talep” ve “ayaklanma” ayrımı

İslam İnkılabı Rehberi İmam Hamanei, 2 Ocak’ta yaptığı konuşmada protestocuların ekonomik şikâyetlerini kabul etti. Hamaney, “Bir esnaf, ulusal paranın değer kaybına, döviz kurlarındaki istikrarsızlığa ve iş ortamındaki belirsizliğe baktığında, işini yürütemediğini söyler ve bunda haklıdır” dedi. Ancak İmam Hamanei, meşru protesto hakkı ile şiddet içeren ayaklanmalar arasında kesin bir ayrım yapılması gerektiğini vurguladı.

Reuters haber ajansı, pazar günü yerel hak örgütlerine dayandırdığı haberinde, bir haftalık süreçte bir düzineden fazla kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi. Kürt hakları grubu Hengaw ölü sayısını en az 17 olarak açıklarken, ABD merkezli HRANA ise en az 16 kişinin öldüğünü ve 582 kişinin gözaltına alındığını öne sürdü. Hayatını kaybedenler arasında sivillerin yanı sıra güvenlik güçleri mensuplarının da bulunduğu belirtiliyor.

Reuters ayrıca Kum Valisinin açıklamalarına atıfta bulunarak, şehirde iki kişinin öldüğünü, bunlardan birinin hazırladığı el yapımı patlayıcının infilak etmesi sonucu hayatını kaybettiğini aktardı. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, bazıları silahlı olan göstericilerin dini mekânları ateşe verdiği ve karakollara saldırı girişiminde bulunduğu görüldü.

İran’daki iç karışıklık, İsrail ile yaşanan askeri gerilimin tırmandığı bir döneme denk geldi. İsrail, haziran ayında İran İslam Cumhuriyeti’ne karşı 12 gün süren bir harekât başlatmış, ABD de İsrail adına İran’ın nükleer tesislerini bombalayarak saldırıya katılmıştı. İran bu saldırılara, Tel Aviv dahil olmak üzere İsrail’in askeri ve istihbarat hedeflerini balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla vurarak yanıt vermişti.

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun, İran’ın gelişmiş füze programını gerekçe göstererek Tahran’a karşı “ikinci tur” bir savaşın zeminini hazırlamaya çalıştığı ifade ediliyor.

harici